Ελληνικά Αγγλικά
Ελληνικά Αγγλικά


Η αφετηρία: το Δίπυλο και η Ιερή Πύλη

Ο Παυσανίας ξεκίνησε την πορεία του προς την Ελευσίνα από το Δίπυλο, τη μεγάλη πύλη στη δυτική πλευρά του αθηναϊκού τείχους, δίπλα στο νεκροταφείο του Κεραμεικού, η οποία μέχρι τα τέλη του 4ου αιώνα ήταν γνωστή και ως θριάσιαι ή Κεραμεικού Πύλαι. Στο σημείο αυτό κατέληγαν οι δρόμοι από τον Πειραιά, την Ελευσίνα, την Ακαδημία αλλά και την Πελοπόννησο, τη Στερεά Ελλάδα και τη θεσσαλία. To Δίπυλο αποτελούσε, ουσιαστικά, την κύρια είσοδο στην πόλη των Αθηνών όχι μόνο στα ρωμαϊκά χρόνια αλλά και κατά τους κλασικούς και ελληνιστικούς χρόνους. Στο σημείο αυτό πρέπει να διευκρινιστεί ότι η Ιερά Οδός δεν κατέληγε ακριβώς στο Δίπυλο, αλλά στην Ιερή Πύλη που βρισκόταν 60 μέτρα νοτιότερα και εντοπίζεται στα όρια του αρχαιολογικού χώρου του Κεραμεικού. Η ονομασία της προέκυψε από τον συσχετισμό της με την Ιερά Οδό και τις εορταστικές εκδηλώσεις που λάμβαναν χώρα εκεί στο πλαίσιο των Μεγάλων Μυστηρίων. Από εδώ ξεκινούσε η μεγάλη πομπή που μετέφερε τα ιερά της Δήμητρας πίσω στο ιερό της Ελευσίνας μέσω της Ιεράς Οδού. Έτσι, κάθε φθινόπωρο πολυάριθμοι πιστοί συγκεντρώνονταν στον χώρο ανάμεσα στο Δίπυλο και την Ιερή Πύλη, όπου υπήρχε και ειδικό κτήριο για την οργάνωση επίσημων πομπών, το Πομπείο (τέλη 5ου - τέλη 1ου αιώνα π.Χ.). Η πομπή είχε επικεφαλής το άγαλμα του θεού Ίακχου, πάρεδρου της Δήμητρας και της Κόρης, ιερό του οποίου αναφέρει ο Παυσανίας στα ανατολικά της Ιερής Πύλης. Βέβαια, είναι πολύ πιθανό οι πολυάριθμοι μύστες των Ελευσινίων να χρησιμοποιούσαν και τη μεγαλύτερη πύλη του Διπύλου. Περνούσαν τις πύλες και συγκεντρώνονταν έξω από τα τείχη, στον χώρο όπου βρίσκεται σήμερα η συμβολή της οδού Πειραιώς με τη σύγχρονη Ιερά Οδό. Από εκεί ξεκινούσαν την τελετουργική πορεία τους προς την Ελευσίνα. Η Ιερή Πύλη δεν αναφέρεται καθόλου από τον Παυσανία. Για την ακρίβεια, η μόνη αθηναϊκή πύλη που αναφέρεται στα κείμενα του περιηγητή είναι το Δίπυλο. Αυτό οφείλεται κατά πάσα πιθανότητα στο γεγονός ότι το Δίπυλο ήταν η μόνη πύλη της κλασικής οχύρωσης που είχε διατηρηθεί σε καλή κατάσταση μέχρι τα χρόνια του Παυσανία. Φαίνεται πως οι Αθηναίοι το συντηρούσαν και το εξωράιζαν συστηματικά λόγω της μνημειακής μορφής του. Οι υπόλοιπες πύλες είχαν καταργηθεί, είχαν αντικατασταθεί ή είχαν κατασκευαστεί εκ νέου στο πλαίσιο της ανέγερσης εκτεταμένου τείχους από τον αυτοκράτορα Αδριανό γύρω στο 125 μ.Χ.

Ο Παυσανίας ξεκίνησε την πορεία του προς την Ελευσίνα από το Δίπυλο, τη μεγάλη πύλη στη δυτική πλευρά του αθηναϊκού τείχους, δίπλα στο νεκροταφείο του Κεραμεικού, η οποία μέχρι τα τέλη του 4ου αιώνα ήταν γνωστή και ως θριάσιαι ή Κεραμεικού Πύλαι. Στο σημείο αυτό κατέληγαν οι δρόμοι από τον Πειραιά, την Ελευσίνα, την Ακαδημία αλλά και την Πελοπόννησο, τη Στερεά Ελλάδα και τη θεσσαλία. To Δίπυλο αποτελούσε, ουσιαστικά, την κύρια είσοδο στην πόλη των Αθηνών όχι μόνο στα ρωμαϊκά χρόνια αλλά και κατά τους κλασικούς και ελληνιστικούς χρόνους. Στο σημείο αυτό πρέπει να διευκρινιστεί ότι η Ιερά Οδός δεν κατέληγε ακριβώς στο Δίπυλο, αλλά στην Ιερή Πύλη που βρισκόταν 60 μέτρα νοτιότερα και εντοπίζεται στα όρια του αρχαιολογικού χώρου του Κεραμεικού. Η ονομασία της προέκυψε από τον συσχετισμό της με την Ιερά Οδό και τις εορταστικές εκδηλώσεις που λάμβαναν χώρα εκεί στο πλαίσιο των Μεγάλων Μυστηρίων. Από εδώ ξεκινούσε η μεγάλη πομπή που μετέφερε τα ιερά της Δήμητρας πίσω στο ιερό της Ελευσίνας μέσω της Ιεράς Οδού. Έτσι, κάθε φθινόπωρο πολυάριθμοι πιστοί συγκεντρώνονταν στον χώρο ανάμεσα στο Δίπυλο και την Ιερή Πύλη, όπου υπήρχε και ειδικό κτήριο για την οργάνωση επίσημων πομπών, το Πομπείο (τέλη 5ου - τέλη 1ου αιώνα π.Χ.). Η πομπή είχε επικεφαλής το άγαλμα του θεού Ίακχου, πάρεδρου της Δήμητρας και της Κόρης, ιερό του οποίου αναφέρει ο Παυσανίας στα ανατολικά της Ιερής Πύλης. Βέβαια, είναι πολύ πιθανό οι πολυάριθμοι μύστες των Ελευσινίων να χρησιμοποιούσαν και τη μεγαλύτερη πύλη του Διπύλου. Περνούσαν τις πύλες και συγκεντρώνονταν έξω από τα τείχη, στον χώρο όπου βρίσκεται σήμερα η συμβολή της οδού Πειραιώς με τη σύγχρονη Ιερά Οδό. Από εκεί ξεκινούσαν την τελετουργική πορεία τους προς την Ελευσίνα. Η Ιερή Πύλη δεν αναφέρεται καθόλου από τον Παυσανία. Για την ακρίβεια, η μόνη αθηναϊκή πύλη που αναφέρεται στα κείμενα του περιηγητή είναι το Δίπυλο. Αυτό οφείλεται κατά πάσα πιθανότητα στο γεγονός ότι το Δίπυλο ήταν η μόνη πύλη της κλασικής οχύρωσης που είχε διατηρηθεί σε καλή κατάσταση μέχρι τα χρόνια του Παυσανία. Φαίνεται πως οι Αθηναίοι το συντηρούσαν και το εξωράιζαν συστηματικά λόγω της μνημειακής μορφής του. Οι υπόλοιπες πύλες είχαν καταργηθεί, είχαν αντικατασταθεί ή είχαν κατασκευαστεί εκ νέου στο πλαίσιο της ανέγερσης εκτεταμένου τείχους από τον αυτοκράτορα Αδριανό γύρω στο 125 μ.Χ.